admin – Σελίδα 2 – Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού

Ο προσκοπισμός στην Καλαμαριά: 90 χρόνια ιστορίας

Παρουσίαση του βιβλίου, 8 Μαΐου 2017

Επιμέλεια Ανανία Τσιραμπίδη
Ομότιμου Καθηγητή ΑΠΘ, Μέλους του ΔΣ του ΙΑΠΕ

Το 1925, πέντε χρόνια μετά τον ερχομό των πρώτων προσφύγων από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία και την εγκατάστασή τους στην περιοχή της Καλαμαριάς και ενώ ο Προσκοπισμός έχει ήδη κάνει την εμφάνισή του στην Αθήνα και Θεσσαλονίκη, έχουμε την πρώτη καταγραμμένη ομάδα προσκόπων στον Συνοικισμό της Καλαμαριάς, τη 13^η Ομάδα Προσκόπων Θεσ-νίκης. Λίγο χρόνια μετά, δημοσιεύματα εφημερίδων εκείνης της εποχής μας πληροφορούν πως την περίοδο 1929-1931 η Καλαμαριά διέθετε δύο Ομάδες Προσκόπων, τη 13^η και τη 18^η.

Η παρουσία αυτών των δύο Ομάδων στην προσφυγομάνα Καλαμαριά συνδέεται επίσης με τα συσσίτια που παρέχονταν στους πρόσφυγες. Υπεύθυνοι για τα συσσίτια ήταν η Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων και άλλοι φορείς που δραστηριοποιούνταν στην Καλαμαριά, μεταξύ των οποίων και οι Πρόσκοποι, οι οποίοι μένοντας πιστοί στο νόμο τους, παρουσίασαν τότε σημαντικό κοινωνικό έργο.

Το 1932 ιδρύεται το 1^ο Σύστημα Προσκόπων Καλαμαριάς, το οποίο παίρνει την επίσημη αναγνώριση από το Σώμα Ελλήνων Προσκόπων το 1936. Τότε, στην οδό Κομνηνών, στο ύψος του 1^ου Δημοτικού Σχολείου (σήμερα Δημαρχείο), υπήρχαν δύο στρατιωτικά παραπήγματα του παλιού συμμαχικού καταυλισμού από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σ’ αυτά εγκαταστάθηκε αρχικά η Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων, η οποία είχε αναλάβει το έργο της υποδοχής και προσωρινής αποκατάστασης των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής. Αργότερα σ’ αυτά τα παραπήγματα φιλοξενήθηκαν ο Μορφωτικός Σύλλογος Καλαμαριάς «Ο Απόλλων» και το 1^ο Σύστημα Προσκόπων Καλαμαριάς, μέχρι να βρεθούν χώροι καταλληλότεροι για τις δραστηριότητές τους. Η συγκεκριμένη παραχώρηση βασίστηκε στην πολυετή παρουσία των δύο φορέων στην Καλαμαριά και στην έντονη δράση τους στις δύσκολες μέρες της κατοχής.

Η έναρξη της νεότερης ιστορίας του 1^ου Συστήματος χρονολογείται το 1956, οπότε με αρχηγό τον αείμνηστο Γεώργιο Καλαντίδη, μεταστεγάζεται στην οδό Μουρουζηδών 15, όπου κατασκευάζεται από βαθμοφόρους του ένα ξύλινο κτίσμα, για να στεγάσει, έστω και προσωρινά όλα τα μέλη του. Σημαντική είναι και η συμβολή του τότε Δημάρχου Καλαμαριάς Σταύρου Καρατζά, ο οποίος αργότερα διετέλεσε και πρόεδρος της Επιτροπής Κοινωνικής Συμπαράστασης του Συστήματος.

Την ίδια περίοδο στο δυναμικό των Προσκόπων της Καλαμαριάς προσθέτεται το 2^ο Σύστημα Ναυτοπροσκόπων το οποίο έδρευε στην παραλία της Αρετσούς και στεγαζόταν στο εκεί παλιό αντλιοστάσιο. Αξίζει να αναφερθεί ότι το Σύστημα διέθετε τη δική του βάρκα για την εκπαίδευση των ναυτοπροσκόπων. Έπαψε να λειτουργεί το 1968.

Το 1956 ιδρύεται το 5^ο Σύστημα Αεροπροσκόπων, το πρώτο αυτής της μορφής στην Περιφερειακή Εφορεία Προσκόπων Θεσ-νίκης τελώντας υπό την αιγίδα της έως το 1959, οπότε και πέρασε στη δικαιοδοσία της Τοπικής Εφορείας Καλαμαριάς. Το Σύστημα εγκαινιάστηκε από τον Βασιλιά Παύλο και στεγάστηκε αρχικά στην περιοχή της Νέας Κρήνης. Το 1965 σταμάτησε να δραστηριοποιείται.

Η Τοπική Εφορεία Προσκόπων Καλαμαριάς δημιουργήθηκε το 1957 και αρχικά περιλάμβανε το 1^ο Σύστημα Προσκόπων Καλαμαριάς, το 2^ο Σύστημα Ν/Π Αρετσούς και το 5^ο Σύστημα Αεροπροσκόπων.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 με πρωτοβουλία του Λουκά Δημητριάδη δημιουργήθηκε ο Ιππικός Όμιλος Προσκόπων Θεσσαλονίκης, ο οποίος είχε ως έδρα το Στρατόπεδο Κόδρα και μέλη του υπήρξαν οι Χαράλαμπος και Ιωάννης Παρτσαλίδης και ο Δημήτρης Ισαακίδης, πρόσκοποι του 1^ου Συστήματος Καλαμαριάς. Το 1973 αυτός ο Προσκοπικός Ιππικός Όμιλος πήρε μέρος στο 24^ο Τζαμπορέτο Ενωμοταρχών στο Προσκοπικό Κέντρο Χορτιάτη. Η παρουσία των προσκόπων της Καλαμαριάς ήταν δυναμική σε όλη τη διάρκεια της λειτουργίας του.

Το 1980 οι βαθμοφόροι του 5^ου Συστήματος Αεροπροσκόπων Καλαμαριάς αποφάσισαν την αλλαγή της ειδικότητας από αεροπροσκοπική σε ναυτοπροσκοπική και έτσι συστήθηκε το 9^ο Σύστημα Ν/Π, που από το 1985 μεταφέρθηκε στην οδό Καποδιστρίου 23 στη Νέα Κρήνη, όπου και παρέμεινε έως το 2000, οπότε με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Καλαμαριάς απέκτησε νέα στέγη στο χώρο των Φοιτητικών Εστιών του ΑΠΘ στη Νέα Κρήνη. Σημαντική ήταν η συμβολή του Καθηγητή του Τμήματος Γεωλογίας του ΑΠΘ και Δημοτικού Συμβούλου Ανανία Τσιραμπίδη.

Το 2010 απονεμήθηκε το Μετάλλιο Ευδόκιμης Υπηρεσίας του Σώματος Ελλήνων Προσκόπων στο 9^ο Σύστημα Ν/Π Καλαμαριάς, για την 25ετή παρουσία του στην περιοχή.

Το 7^ο Σύστημα Προσκόπων Καλαμαριάς είναι το νεότερο μέλος του Προσκοπισμού στο Δήμο. Ιδρύθηκε τον Οκτώβριο του 1998 στην περιοχή του Βότση και αρχικά στεγάστηκε σε ενοικιαζόμενο κατάστημα. Το 2013 βρήκε μόνιμη λύση στο πρόβλημα στέγασης, όταν με απόφαση της δημοτικής αρχής και τη βοήθεια του Δημάρχου Θεοδ. Μπακογλίδη, μεταστεγάστηκε σε ισόγειο χώρο του 5^ου Λυκείου Καλαμαριάς.

Η ιστορική πορεία των Συστημάτων της Καλαμαριάς είναι άμεσα συνυφασμένη με τις αρμονικές σχέσεις τους με την εκάστοτε δημοτική αρχή, αφού συνεχώς απολαμβάνουν την αμέριστη συμπαράστασή της σε όλες τις δραστηριότητες και ανάγκες τους. Έτσι, το 2006, μετά από παρέμβαση του τότε Δημάρχου Χρ. Οικονομίδη, το 1^ο Σύστημα εγκαταστάθηκε σε ένα νεόδμητο ξύλινο κτίριο στην οδό Μουρουζηδών 11, όπου μέχρι σήμερα συνεχίζει τη δραστηριότητά του.

Το 2010 η Τοπική Εφορεία Προσκόπων Καλαμαριάς γιόρτασε τα 100 χρόνια του Προσκοπισμού στην Ελλάδα στο Δημοτικό Θέατρο της οδού Χηλής.

Το 2012 το 1ο Σύστημα Προσκόπων Καλαμαριάς τιμήθηκε με το Μετάλλιο των Εξαιρέτων Πράξεων για τα 50 χρόνια της συνεχούς λειτουργίας του και το 2014 με το Μετάλλιο της Προσκοπικής Αξίας για τα 75 χρόνια παρουσίας του στην προσκοπική κίνηση.

Το 2012 πρόσκοποι της Καλαμαριάς πήραν μέρος στις εορταστικές εκδηλώσεις των 100 χρόνων από την απελευθέρωση της Θεσ-νίκης που πραγματοποιήθηκαν στο Λευκό Πύργο.

Το 2016, στα πλαίσια εορτασμού των 80 χρόνων του 1ου Συστήματος Προσκόπων Καλαμαριάς στο Δημοτικό Θέατρο της οδού Χηλής, έγινε απονομή της επετειακής μαντίλας στους παλιούς αρχηγούς του.

Το 2005, μετά από πολυετείς ενέργειες του αρχηγού της ΤΕ Προσκόπων Καλαμαριάς Σταύρου Μακουλίδη, το Υπουργείο Γεωργίας παραχώρησε στο Σώμα Ελλήνων Προσκόπων στην περιοχή της κοινότητας Καρτερών του Δήμου Λαγκαδά έκταση 10 στρεμμάτων για τη δημιουργία κατασκηνωτικού χώρου για τους προσκόπους όλης της χώρας. Απέχει μόλις 35 km από τη Θεσσαλονίκη.

Σήμερα, στην περιοχή της Καλαμαριάς δραστηριοποιούνται τρία Συστήματα, το 1^ο Σύστημα Προσκόπων, το 7^ο Σύστημα Προσκόπων και το 9^ο Σύστημα Ν/Π. Από το 2014, τα συστήματα της Τοπικής Εφορείας Καλαμαριάς έχουν ενωθεί διοικητικά με το 1^ο Σύστημα Προσκόπων Θέρμης, το 3^ο Σύστημα Ν/Π Νέας Μηχανιώνας, το 6^ο Σύστημα Ν/Π Περαίας και το 12^ο Σύστημα Ν/Π Επανομής και όλα μαζί αποτελούν την Τοπική Εφορεία Προσκόπων Καλαμαριάς – Ανθεμούντα, της Περιφερειακής Εφορείας Προσκόπων Θεσσαλονίκης.

Τα 90 χρόνια της παρουσίας των Προσκόπων στην Καλαμαριά υπήρξαν καταλυτικά για την τοπική κοινωνία και την προώθηση των αρχών του Προσκοπισμού, διαπαιδαγωγώντας με αγάπη και συνέπεια παιδιά όλων των ηλικιών. Ο δρόμος μακρύς, δύσκολος, ανηφορικός, αλλά γεμάτος χαμόγελα, περιπέτειες, συγκινήσεις και πολλές αναμνήσεις και ελπίδα για το μέλλον που θα συνοδεύουν πάντα όσους διαβαίνουν το κατώφλι του Προσκοπισμού.

Ως αληθώς. Η ζωή της Χαρίτας Μάντολες

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ «ΩΣ ΑΛΗΘΩΣ. Η ΖΩΗ ΤΗΣ ΧΑΡΙΤΑΣ ΜΑΝΤΟΛΕΣ»

Στις 21 Απριλίου 2016 πραγματοποιήθηκε από το ΙΑΠΕ εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου «Ως Αληθώς. Η Ζωή της Χαρίτας Μάντολες» η οποία τελούσε υπό την αιγίδα του Γενικού Προξενείου της Κυπριακής Δημοκρατίας στη Θεσσαλονίκη. Το βιβλίο παρουσίασε ο Αναπληρωτής Καθηγητής Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου κ. Πέτρος Παπαπολυβίου. Στην εκδήλωση συμμετείχαν η συγγραφέας κα Ευρυδίκη Περικλέους Παπαδοπούλου, η ηρωίδα του βιβλίου κα Χαρίτα Μάντολες και η εκπαιδευτικός κα Ελένη Φωκά η οποία υπήρξε εγκλωβισμένη στην κατεχόμενη Καρπασία. Η Μεικτή Χορωδία του Δήμου Καλαμαριάς επένδυσε καλλιτεχνικά την εκδήλωση, υπό τη διεύθυνση του Ιωάννη Κούκα.

Το βιβλίο αναδεικνύει τον πόνο και την οδύνη, τον εξευτελισμό και την ταπείνωση που σκόρπισε η βαρβαρότητα των κατακτητών. Η ιδέα για τη συγγραφή του γεννήθηκε μετά τις κηδείες των συγγενών της Χαρίτας. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, υμνείται ο καταλυτικός ρόλος της κύπριας γυναίκας, της κάθε Χαρίτας συζύγου, μάνας και αδελφής, και της δύναμης που μπορεί να αντλήσει από τον πόνο, προσφέροντας στήριγμα στη διατήρηση της οικογένειάς της.

Η Χαρίτα Μάντολες είναι μια από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές της Kυπριακής τραγωδίας, καθώς σε μια ομαδική εκτέλεση αμάχων, στην οποία ήταν παρούσα όλη η οικογένειά της, στις 21 Ιουλίου 1974, δολοφονήθηκε ο πατέρας της Νεόφυτος, ο άντρας της Ανδρέας, οι σύζυγοι των αδελφών της, Φοίβος και Θεόδωρος, ο θείος της Σάββας Τσάκκας και ο ξάδελφός της Παναγιώτης. Συνολικά εκτελέστηκαν από τον Τουρκικό στρατό δώδεκα άνδρες μεταξύ των οποίων και ο μικρός Γιαννάκης Κοζάκος. Όλοι ήταν για 34 χρόνια στον κατάλογο των αγνοούμενων μέχρι τη στιγμή που η επιστημονική έρευνα του DNA ταυτοποίησε τα οστά τους και παραδόθηκαν στους συγγενείς τους για ταφή.

Ο αναγνώστης που θα διαβάσει αυτό το βιβλίο θα πληροφορηθεί για το πώς μεγάλωσαν τα παιδιά τους στην προσφυγιά οι γυναίκες των αγνοούμενων και τα τεράστια προβλήματα που είχαν να αντιμετωπίσουν. Για το τραγικό βάρος που κλήθηκαν να σηκώσουν και σηκώνουν τα παιδιά τους, που μεγάλωσαν με μια φωτογραφία στο χέρι και με χιλιάδες πελώρια αναπάντητα ερωτήματα. Παράλληλα, θα θαυμάσει το ψυχικό σθένος της Χαρίτας Μάντολες αγωνίστριας και πεισματάρας από την παιδική της ηλικία, που σε πείσμα των καιρών και των πολλών άλλων δυσκολιών δεν έπαυσε να διεκδικεί και να αγωνίζεται.

Όπως αναφέρει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Κύπρου κ. Παπαπολυβίου, το βιβλίο είναι «ένα από τα καλύτερα βιβλία που έχουν γραφεί για τα γεγονότα της Τουρκικής εισβολής του 1974 και τις συνέπειές τους. Για όσους αναζητούν πρότυπα αγωνιστικότητας, αλλά και μια χαραμάδα ελπίδας και αισιοδοξίας στα ζοφερά και αποπνικτικά φαινόμενα της παρακμής του δημόσιου βίου».

Η Καλαμαριά όπως τη ζήσαμε

Ο συγγραφέας περιγράφει έθιμα και γεγονότα της προσφυγικής ζωής πριν και μετά τον πόλεμο, αλλά και χαρακτήρες ανθρώπων με παραστατικό, αλλά και χιουμοριστικό ή δεικτικό τρόπο. Περιγράφει καθημερινά γεγονότα μιας περασμένης εποχής,
από αυτά που μένουν ζωντανά στη θύμηση, που οι νεότεροι τα άκουσαν από τους πατεράδες και παππούδες και οι πρεσβύτεροι τα βίωσαν.

«….κάπου στο τέλος της οδού Πόντου ζούσε μια ηλικιωμένη κυρία με σταφιδιασμένο πρόσωπο, πολύ γνωστή στην Καλαμαριά, γιατί ξεμάτιαζε με κουκιά, έριχνε τα χαρτιά, επικοινωνούσε με το υπερπέραν και ερμήνευε τα όνειρα.

Παραπλήσια περίπτωση ήταν και εκείνη μιας κυρίας που επικοινωνούσε με τις εικόνες των Αγίων στον συνοικισμό Δέρκων.

Ένας άλλος στο Βυζάντιο που υπνωτιζόταν για να προβλέψει το μέλλον.

Άλλος στο κέντρο της Καλαμαριάς που έκοβε το “σαρλίκι” (παιδική αρρώστια χρυσή).

Άλλη περίπτωση «Σολομωνικής» που αξίζει να αναφερθεί, γιατί αφορούσε τις γυναίκες που ήθελαν να μάθουν τι θα τους συμβεί στο μέλλον, ήταν «το κάλεσμα των πνευμάτων».

Οι πλανόδιοι πωλητές περιφερόμενοι παντού και διαλαλώντας τα εμπορεύματά τους κάλυπταν τις διατροφικές και άλλες βιοτικές ανάγκες των κατοίκων, όπως:

Ψαράδες με στρογγυλούς ταμπλάδες στο κεφάλι,

Γαλατάδες με τα γκιούμια στο χέρι,

Γιαουρτσήδες με την ειδικής επινόησης αυτοσχέδια κατασκευή, που κουβαλούσαν, διαλαλούσαν και πουλούσαν το γιαούρτι,

Ακονιστές μαχαιριών με τα τεράστια ποδοκίνητα ακονιστήρια,

Κασσιτεροποιοί ή γανωτήδες,

Παγοπώλες το καλοκαίρι,

Παπλωματάδες με τα τινακτήρια στην πλάτη,

Καρεκλάδες με ψάθες και σύρματα,

Κουντουράδες (επιδιορθωτές παπουτσιών).

Στο βιβλίο παρουσιάζονται εικόνες εκείνης της εποχής και αναφορές στους χρόνους και στους χώρους που παίξαμε και ανδρωθήκαμε. Είναι οι έντονες εντυπώσεις μιας δύσκολης εποχής που η μνήμη αναπλάθει και διατηρεί.

Ανανίας Τσιραμπίδης, Ομότιμος Καθηγητής ΑΠΘ, Μέλος του ΔΣ του ΙΑΠΕ

Η πλατεία (σήμερα οδός Μεταμορφώσεως) πίσω από το ιερό του ομώνυμου Μητροπολιτικού Ναού. Αρχές δεκαετίας 1950.

1936.Γ΄ τάξη Δημοτικού Σχολείου Καλαμαριάς με τον δάσκαλο Παναγιώτη Καζαντζίδη.

1958.Οι ηθοποιοί Φωτόπουλος, Διανέλος κ.ά. παρακολουθούν στη Χ.Α.Ν. Καλαμαριάς θεατρική παράσταση που είχε οργανωθεί από τον αξέχαστο σκηνοθέτη Νίκο Αργυρόπουλο.

1928.Πρώτοι τρόφιμοι του «Ασύλου Αλητόπαιδος». Αριστερά ο πρώτος διευθυντής Αντώνης Παραράς (πατέρας του συγγραφέα), δεξιά ο πρώτος διαχειριστής Α. Αποστολίδης

Ο κώδικας της σύγχρονης Τουρκίας – Η μηχανική των εθνοτήτων της «Ένωσης και της Προόδου» 1913-1918

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ «Ο ΚΩΔΙΚΑΣ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ- Η ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΩΝ ΕΘΝΟΤΗΤΩΝ ΤΗΣ ”ΈΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ 1913 – 1918”»

Την Τετάρτη 27 Μαΐου 2015, το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού του Δήμου Καλαμαριάς και ο Νέος Κύκλος Κωνσταντινουπολιτών παρουσίασαν το βιβλίο του Φουάτ Ντουντάρ με τίτλο «Ο Κώδικας της Σύγχρονης Τουρκίας – Η Μηχανική των Εθνοτήτων της ”Ένωσης και της Προόδου 1913 – 1918”».

Για το βιβλίο μίλησαν οι:

Νικόλαος Ουζούνογλου, Καθηγητής Εθνικού Μετσόβειου Πολυτεχνείου– Πρόεδρος Νέου Κύκλου Κωνσταντινουπολιτών.
Ιωάννης Κ. Χασιώτης, Ομότιμος Καθηγητής Νεότερης Ιστορίας ΑΠΘ.
Ιάκωβος Μιχαηλίδης, Αναπλ. Καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας ΑΠΘ.
Χάρης Τσιρκινίδης, Συγγραφέας – Ιστορικός.

Ο κ. Ιάκωβος Μιχαηλίδης αναφέρθηκε στον διάλογο που διεξάγεται στην Τουρκία σχετικά με το θέμα αυτό και ο συγγραφέας και ιστορικός Χάρης Τσιρκινίδης στις δικές του έρευνες για το θέμα. Όλοι εξήραν τη συμβολή, με συγκεκριμένα στοιχεία, του Φουάτ Ντουντάρ στο τεράστιο αυτό έγκλημα από τις ενοχές του οποίου δεν θα απαλλαγεί η Τουρκία αν δεν το αναγνωρίσει.

Το έργο αυτό βασιζόμενο στις εκθέσεις, τα έγγραφα, τις έρευνες και τα στοιχεία της Ένωσης και Προόδου και στα μυστικά, αδιαβάθμητα πολεμικά κρυπτοτηλεγραφήματα του οθωμανικού κράτους, αναλύει τις πολιτικές των επιχειρήσεων “επανεγκατάστασης” πληθυσμών. Περιγράφει τους εκτοπισμούς, τις ανταλλαγές και τις μετεγκαταστάσεις των Οθωμανών Ελλήνων, Αρμενίων, Κούρδων, Εβραίων, Βουλγάρων, Νεστοριανών και Ασσυρίων, καθώς και τους ιδεολογικούς λόγους για αυτές τις “επανεγκαταστάσεις”, πως διαμορφώθηκαν και από ποιους εφαρμόστηκαν. Αυτή η πολιτική, που αποτέλεσε τον θεμέλιο λίθο του εθνικιστικού προγράμματος της Ένωσης και Προόδου, οι φυλετικές αντιλήψεις στην οποία βασίστηκε και τα τετελεσμένα πληθυσμιακά γεγονότα στα οποία οδήγησε, συνέστησαν δυστυχώς την πιο επιζήμια και τοξική κληρονομιά της οθωμανικής αυτοκρατορίας στο μετέπειτα τουρκικό κράτος.

Από αριστερά: Σ. Γεωργιάδης (πρόεδρος του ΙΑΠΕ), Ι. Χασιώτης, Ομότιμος Καθηγητής, Ι. Μιχαηλίδης, Ν. Ουζούνογλου, Β. Τσιρκινίδης (φωτ.: Βασίλης Σακελλαρίδης)

Η Καλαμαριά όπως τη ζήσαμε

2015

Η Καλαμαριά όπως τη ζήσαμε

Συγγραφέας

Σταμάτης Παραράς

Επιμέλεια

Ανανίας Τσιραμπίδης – Μαρία Καζαντζίδου

Εκδότης

Δέσποινα Κυριακίδη

ISBN

978-960-599-001-5

Έτος έκδοσης

2015

Αρ. σελίδων:

125

Τιμή

8,00 €

Το βιβλίο καταγράφει την εικόνα της μεταπολεμικής Καλαμαριάς μέσα από την περιγραφή καθημερινών γεγονότων, χαρακτηριστικών προσώπων, γειτονιών και εθίμων. Το πλούσιο φωτογραφικό υλικό, επιλεγμένο από ιδιωτικές συλλογές ή περιοδικά της εποχής, έχει ως στόχο του να διατηρήσει άσβεστη στη μνήμη την καθημερινότητα και την αλληλεγγύη των κατοίκων της Καλαμαριάς.

Η ταξινόμηση του υλικού σε μικρά κεφάλαια διευκολύνει τον αναγνώστη να κατανοήσει άμεσα την ιδιοσυγκρασία των χαρακτήρων της εποχής που περιγράφονται. Χωρίς λογοτεχνικές περιφράσεις και προσωπικές τοποθετήσεις, αλλά με παραστατικότητα και λιτή διατύπωση, ο συγγραφέας διευκολύνει τον αναγνώστη στην προσέγγιση του κειμένου.

Ρημαγμένη ζωή: Κατοχή, αντίσταση, εμφύλιος και μετά

Ρημαγμένη ζωή: Κατοχή, αντίσταση, εμφύλιος και μετά
Φαίδωνα Γιαγκιόζη, δημοσιογράφου

Το πόνημα του αγαπητού φίλου Φαίδωνα παρουσιάζει σύντομα, αλλά με πολύ γλαφυρό, αλλά και κριτικό τρόπο ιστορικές πτυχές της κατοχής, της αντίστασης του εμφύλιου και των μετέπειτα χρόνων, τις περισσότερες φορές χωρίς να παίρνει θέση υπέρ της μιας ή της άλλης πλευράς. Εξάλλου είναι πολύ λίγος ο χρόνος που πέρασε από αυτά τα συνταρακτικά γεγονότα και οι μνήμες είναι ακόμη νωπές. Οι αναφερόμενες προφορικές μαρτυρίες διάφορων γεγονότων δεν μπορούν να αμφισβητηθούν. Έτσι, ο αναγνώστης μπορεί μόνος του να βγάλει τα συμπεράσματά του, ακόμη και από τις λεπτομέρειες που είναι καταγραμμένες.

Η Γερμανική κατοχή άφησε πολλά θύματα από ασιτία, κρύο, αλλά και από αρρώστιες, κυρίως τη φυματίωση. Υπήρξαν δύο κατηγορίες ομάδων αντίστασης: ΕΑΜ-ΕΠΟΝ-ΕΛΑΣ από τη μία και ΕΔΕΣ-ΠΑΟ-ΕΚΚΕΣ από την άλλη.

Εκτός από γεωστρατηγικό υπήρχε και οικονομικό ενδιαφέρον των Γερμανών για τη Θεσ-νίκη. Αναγνωρίζεται–Απογράφεται–Διασφαλίζεται–Κατάσχεται–Μεταφέρεται, ορολογίες που χρησιμοποιήθηκαν από τη Βέρμαχτ για προϊόντα όπως πετρέλαιο, υφάσματα, καπνός, βαμβάκι, δέρματα και ορυκτά όλων των ειδών. 11 από τα 15 επιταγμένα ενεργά μεταλλεία της Μακεδονίας προμήθευαν με ορυκτές ύλες κυρίως τη στρατιωτική βιομηχανία KRUPP. Το φθινόπωρο του 1942 είχαν έλλειψη προσωπικού σ’ αυτά τα μεταλλεία, επειδή οι Έλληνες αρνήθηκαν να εργαστούν εξαιτίας της πολύ μικρής αμοιβής. Χαρακτηριστική είναι η παρέμβαση του Οικονομικού Γραφείου της Βέρμαχτ για τα μεταλλεία του Βάβδου Χαλκιδικής (παράγουν μαγνησίτη), όπου οι μισθοί πενταπλασιάστηκαν. Κατά την κατοχή λειτουργούσαν τρία εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με λιγνίτη στη Θεσ-νίκη. Το χειμώνα του 1941-42 περισσότεροι από 120.000 χιλιάδες Θεσσαλονικείς τρέφονταν από συσσίτια. Ήταν το 50% του πληθυσμού της πόλης.

Στο 16^ο κεφάλαιο ο Φαίδωνας παρουσιάζει γεγονότα σχετικά με το θέμα της Μακεδονίας. Οι παρτιζάνοι του Τίτο εποφθαλμιούν τη Μακεδονία με επικεφαλή το στρατηγό Βουκμάνοβιτς. Με την ανοχή του ΚΚΕ δημιουργείται Βαλκανικό Στρατηγείο, με την προϋπόθεση της ισότιμης συμμετοχής Ελλήνων και Σέρβων, που όμως δεν τηρήθηκε στη συνέχεια. Στο τέλος του 1943 το ΚΚΕ συναίνεσε στη δημιουργία του Σλαβομακεδονικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΣΝΟΦ). Την ίδια περίοδο δημιουργείται εκ μέρους των Βουλγάρων η δική τους οργάνωση ΕΜΕΟ. Πριν το 1943 δεν υπάρχει κάποια ιστορική πηγή για την ύπαρξη Σλαβομακεδονικής Εθνότητας. Το ΚΚΕ άλλαξε θέση μετά το 1974: Δεν υπάρχει Σλαβική μειονότητα στην Ελλάδα. Υπάρχουν δίγλωσσοι με Ελληνική συνείδηση. Τα κηρύγματα της επανάστασης του Ίλιντεν του 1903 αποτελούν ιδεολογική βάση του σημερινού κόμματος ΕΜΕΟ-ΔΚΜΕΕ στη ΦΥΡΟΜ (σήμερα Βόρεια Μακεδονία). Ένας από τους αγωνιστές αυτής της επανάστασης ήταν και ο Γκότσε Ντέλτσεφ, Βουλγαρικής καταγωγής. Γεννήθηκε στο Κιλκίς το 1872 και σκοτώθηκε σε μάχη με τους Τούρκους στη Μπάνιτσα (περιοχή Ορεινής) των Σερρών το 1903. Σήμερα είναι κοινός εθνικός ήρωας στη βόρεια Μακεδονία και στη Βουλγαρία, όπου πόλεις πήραν το όνομά του (Delchevo και Gotse Delchev, αντίστοιχα). Στο τέλος του 16^ου κεφαλαίου ο Φαίδωνας σημειώνει: «Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η διέξοδος στο Αιγαίο είναι όνειρο όλων των Νοτιοσλάβων και των Βουλγάρων και όχι μόνο των Σλαβομακεδόνων».

Το βιβλίο αποτελείται από 257 σελίδες και το περιεχόμενό του κατανέμεται σε 25 κεφάλαια. Ακολουθούν 85 σελίδες με επιλεγμένες φωτογραφίες που συνοδεύονται από πολύ κατατοπιστικές επεξηγήσεις.

Ανανίας Τσιραμπίδης, Ομότιμος Καθηγητής ΑΠΘ, Μέλος του ΔΣ του ΙΑΠΕ

Ο Νικόλαος Βότσης και ο τορπιλισμός του Φετχί Μπουλέντ

Αργύρη Μαλτσίδη, τ. Δημοτικού Συμβούλου Θεσσαλονίκης

Εκφράζει την απορία του ο Αργύρης Μαλτσίδης, αν ήταν τυχαία η επίσκεψη του Βότση στη Θεσσαλονίκη περίπου 5 μήνες πριν το θάνατό του στο Παρίσι (Σεπτ. 1931) από σοβαρή ασθένεια. Τόσο ο ίδιος ο συγγραφέας, αλλά και όλοι εμείς, εκτιμούμε, πως το μεγάλο κατόρθωμά του τον συνέδεσε γερά με τη Θεσσαλονίκη. Ίσως τη λάτρευε σαν δεύτερη γενέτειρά του.

Το 1934 δόθηκε στον τότε ονομαζόμενο συνοικισμό Στυλιανού Γονατά στα ανατολικά της Θεσσαλονίκης το όνομα «ΒΟΤΣΗΣ» προς τιμή του ένδοξου υποναυάρχου Νικολάου Βότση που κατάφερε να βυθίσει την τουρκική ναυαρχίδα Φετχί Μπουλέντ (Ένδοξη Κατάκτηση) στο λιμάνι της Θεσ/νίκης κατά τον αγώνα απελευθέρωσης της Μακεδονίας τον Οκτώβριο του 1912.

Σ’ αυτόν τον ναυτικό ήρωα αναφέρεται το πόνημα του αγαπητού φίλου Αργύρη Μαλτσίδη το οποίο περιέχει πολύ σημαντικές πληροφορίες σχετικές με την πρόσφατη ιστορία της Θεσσαλονίκης. Γι’ αυτό δεν πρέπει να λείψει από κανένα σπίτι Θεσσαλονικιού.

Το βιβλίο είναι πολύ καλαίσθητο, δερματόδετο και έχει 102 σελίδες. Στα 21 κεφάλαια και στο παράρτημα περιλαμβάνονται:

48 φωτογραφίες και 10 δημοσιεύματα εφημερίδων.
Ένας ναυτικός χάρτης της διαδρομής εισόδου-εξόδου του τορπιλοβόλου 11 στον Θερμαϊκό Κόλπο τη νύχτα της 18^ης Οκτωβρίου 1912.
Κατάλογος των 25 ανδρών του πληρώματος και των δύο πλοηγών.
Tα μαρμάρινα μνημεία του Ναυάρχου στη Θεσσαλονίκη (Λευκός Πύργος), στο Ναυτικό Μουσείο Λιτοχώρου, στη γενέτειρά του Ύδρα και στον οικογενειακό τάφο του στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών.
Λεπτομέρειες της παραίτησής του από τη θέση του Ύπατου Αρμοστή της Ελλάδος στην Κωνσταντινούπολη.
Πολύτιμες πληροφορίες για το τουρκικό φρούριο του Μεγάλου Καραμπουρνού.
Στο επίμετρο του βιβλίου παρουσιάζονται οι στίχοι κλέφτικου τραγουδιού για τον Ναύαρχο Βότση και η φωτογραφία του δίσκου με τους συντελεστές του.
Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί 10 βιβλιογραφικές αναφορές, καθώς και άλλες πηγές όπως εφημερίδες, αρχεία και το διαδίκτυο.

Κύριε Μπακογλίδη, αγαπητέ Δήμαρχε Καλαμαριάς,Οι κάτοικοι του Συνοικισμού ανυπομονούν να δουν το πάρκο με το μνημείο του Βότση που υποσχεθήκατε πριν δύο χρόνια. Επιθυμούμε κι εμείς με τους μαθητές των σχολείων μας να τον τιμούμε κάθε χρόνο. Μην καθυστερείτε άλλο το έργο.Σήμερα που λείπουν οι ήρωες/πρότυπα στην πατρίδα μας ο Ναύαρχος Βότσης προσφέρεται ως ιδανικό παράδειγμα τέτοιου άνδρα. Είμαστε όμως έτοιμοι κι εμείς να παλέψουμε, να τολμήσουμε, να μην απογοητευτούμε;

Σας ευχαριστώ.

Ανανίας Τσιραμπίδης, Ομότιμος Καθηγητής ΑΠΘ, Μέλος του ΔΣ του ΙΑΠΕ

Στην Πατρίδα ήτανε αλλιώς. Μνήμες Ανατολής 1870-1924

Στην Πατρίδα ήτανε αλλιώς
Γεωργίου Μάνου, Γεωπόνου, συνταξιούχου τραπεζικού

Όσοι έζησαν κοντά στους πρόσφυγες, γνωρίζουν πολύ καλά ότι αυτοί οι άστεγοι, οι ρακένδυτοι, οι νηστικοί και ξυπόλυτοι, δεν στάθηκαν απλά όρθιοι. Με την πίστη τους, τη δύναμη της ψυχής τους, τον πολιτισμό και την εργατικότητά τους, πάλεψαν, πρόκοψαν και διακρίθηκαν. Πολέμησαν τα στοιχεία της φύσης και τη φτώχεια και νίκησαν. Σε όλες τις μάχες βγήκαν νικητές. Ένα μονάχα δεν μπόρεσαν να νικήσουν. Τη νοσταλγία για «την Πατρίδα», που σαν το σαράκι τους έτρωγε τα σωθικά. Μοναδική τους παρηγοριά, η θύμηση. Οι περισσότερες συζητήσεις τους, στο χωράφι ή στα νυχτέρια, είχαν ως επίκεντρο την Πατρίδα. Ήθελαν να τα πουν και να τα ξαναπούν, θαρρώντας πως γυρίζουνε τον χρόνο πίσω, πως τα ξαναζούν. Σιγά σιγά, όμως, οι πρόσφυγες της πρώτης γενιάς άρχισαν ένας ένας να φεύγουν. Μα δεν έφευγαν μόνοι τους. Έπαιρναν μαζί τους στη λησμονιά, την ιστορία τους, τη γλώσσα τους, τον πολιτισμό τους.

Η αίσθηση του μεγάλου κενού που άφηναν φεύγοντας, με ώθησε να καταγράψω τη ζωή τους «στην Πατρίδα». Ξεκίνησα από τα ακούσματα, που είχα από παιδί. Στη συνέχεια με ένα κασετόφωνο συγκέντρωσα ζωντανές μαρτυρίες. Έψαξα και σε εφημερίδες, περιοδικά και ιστορικά βοηθήματα. Από το υλικό που συγκέντρωσα, προέκυψαν δύο βιβλία, δύο διαφορετικές ιστορίες προσφυγιάς. Ο τίτλος του πρώτου «ΧΡΟΝΟΙ ΔΙΣΕΚΤΟΙ ΚΑΙ ΜΗΝΕΣ ΟΡΓΙΣΜΕΝΟΙ» είναι παρμένος από το τραγούδι του Νεκρού Αδερφού, ενώ ο τίτλος του δεύτερου «ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ ΗΤΑΝΕ ΑΛΛΙΩΣ. ΜΝΗΜΕΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ 1870-1924» είναι η τελευταία φράση όλων των αφηγήσεων των προσφύγων: «στην Πατρίδα ούλα ήτανε αλλιώς».

Και τα δύο βιβλία είναι γραμμένα στη ντοπιολαλιά που μιλούσαν οι Έλληνες της Ανατολής και ειδικότερα στα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης, με όλες τις παύσεις, τους ήχους και το ρυθμό της προφορικότητας εκείνης της εποχής. Προτίμησα

συνειδητά αυτή τη γλώσσα, γιατί η γλώσσα εκτός από μέσον επικοινωνίας και έκφρασης είναι και στοιχείο του πολιτισμού και ταυτότητας ενός λαού.

Τα βιβλία δεν είναι ιστορικά, με την τυπική έννοια. Τα ιστορικά γεγονότα στα οποία αναφέρονται προκύπτουν μέσα από την αφήγηση των ίδιων των πρωταγωνιστών, ως βιωματικά τους στοιχεία. Τα ζουν οι ίδιοι, τα διηγούνται, και τα μαθαίνουμε κι εμείς. Δεν είναι, όμως, ούτε μυθιστορήματα, γιατί στηρίζονται σε γεγονότα αληθινά και πρόσωπα υπαρκτά. Γι’ αυτό τα έχω ονομάσει ιστορικά αφηγήματα.

Οι ήρωές μου δεν μιλούν μόνο για γεγονότα ιστορικά. Μιλούν και για τη ζωή τους και την καθημερινότητά τους. Γεννιούνται, μεγαλώνουν, δουλεύουν, ερωτεύονται, παντρεύονται, γιορτάζουν, τραγουδούν, χορεύουν, λυπούνται. Μέσα από τις αφηγήσεις τους μαθαίνουμε για τη γλώσσα τους, τα ήθη και έθιμά τους, τα τραγούδια και τους χορούς τους, το ντύσιμό τους, τα πανηγύρια τους, τους γάμους (τις χαρές) τους, τα βαφτίσια τους, τα νυχτέρια τους, τις καθημερινές τους ασχολίες, τις μεταξύ τους σχέσεις αλλά και με τους Τούρκους, για το αυτοδιοίκητο των κοινοτήτων, για τον πολύ σημαντικό ρόλο της εκκλησίας και κυρίως του απλού παπά του χωριού, μαθαίνουμε για την Πόλη, τη Σμύρνη και άλλες πολιτείες, και για τους θρύλους της εποχής (Αγιά-Σοφιά κ.λπ.).

Τέλος, μέσα από τις σελίδες των βιβλίων, αναδεικνύεται ότι ο αφανισμός των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, δεν ήταν ένα τυχαίο γεγονός, αλλά το αποτέλεσμα ενός καλά μελετημένου τουρκικού σχεδίου, που με το σύνθημα «Η Τουρκία στους Τούρκους», αποσκοπούσε στην εξαφάνιση των χριστιανών με κάθε τρόπο, και στη δημιουργία ενός αμιγούς τουρκικού κράτους. Η εφαρμογή του ξεκίνησε την άνοιξη του 1914 στην Ανατολική Θράκη και στη συνέχεια επεκτάθηκε στη Μικρά Ασία και τον Πόντο.

Από αριστερά:
– Αγγελική Τσαπακίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και μέλος του ΔΣ του ΙΑΠΕ, συντονίστρια της εκδήλωσης
– Γιώργος Μάνος, συγγραφέας των δύο βιβλίων.
– Σοφία Τεμεκενίδου, φιλόλογος και μέλος του ΔΣ του ΙΑΠΕ.
– Μαρία Καζαντζίδου, ιστορικός του ΙΑΠΕ.
– Στυλιανός Μανώλογλου, δικηγόρος.
– Επαμεινώντας Φαχαντίδης, Ομότιμος Καθηγητής ΑΠΘ και πρόεδρος του Συνδέσμου Ποντιακών Σωματείων ΠΕ Θεσσαλονίκης.

Θεσσαλονίκη. Η πρωτεύουσα των προσφύγων. Οι πρόσφυγες στην πόλη από το 1912 μέχρι σήμερα. Πρακτικά Συνεδρίου

2013