Ρημαγμένη ζωή: Κατοχή, αντίσταση, εμφύλιος και μετά
Φαίδωνα Γιαγκιόζη, δημοσιογράφου

Το πόνημα του αγαπητού φίλου Φαίδωνα παρουσιάζει σύντομα, αλλά με πολύ γλαφυρό, αλλά και κριτικό τρόπο ιστορικές πτυχές της κατοχής, της αντίστασης του εμφύλιου και των μετέπειτα χρόνων, τις περισσότερες φορές χωρίς να παίρνει θέση υπέρ της μιας ή της άλλης πλευράς. Εξάλλου είναι πολύ λίγος ο χρόνος που πέρασε από αυτά τα συνταρακτικά γεγονότα και οι μνήμες είναι ακόμη νωπές. Οι αναφερόμενες προφορικές μαρτυρίες διάφορων γεγονότων δεν μπορούν να αμφισβητηθούν. Έτσι, ο αναγνώστης μπορεί μόνος του να βγάλει τα συμπεράσματά του, ακόμη και από τις λεπτομέρειες που είναι καταγραμμένες.

Η Γερμανική κατοχή άφησε πολλά θύματα από ασιτία, κρύο, αλλά και από αρρώστιες, κυρίως τη φυματίωση. Υπήρξαν δύο κατηγορίες ομάδων αντίστασης: ΕΑΜ-ΕΠΟΝ-ΕΛΑΣ από τη μία και ΕΔΕΣ-ΠΑΟ-ΕΚΚΕΣ από την άλλη.

Εκτός από γεωστρατηγικό υπήρχε και οικονομικό ενδιαφέρον των Γερμανών για τη Θεσ-νίκη. Αναγνωρίζεται–Απογράφεται–Διασφαλίζεται–Κατάσχεται–Μεταφέρεται, ορολογίες που χρησιμοποιήθηκαν από τη Βέρμαχτ για προϊόντα όπως πετρέλαιο, υφάσματα, καπνός, βαμβάκι, δέρματα και ορυκτά όλων των ειδών. 11 από τα 15 επιταγμένα ενεργά μεταλλεία της Μακεδονίας προμήθευαν με ορυκτές ύλες κυρίως τη στρατιωτική βιομηχανία KRUPP. Το φθινόπωρο του 1942 είχαν έλλειψη προσωπικού σ’ αυτά τα μεταλλεία, επειδή οι Έλληνες αρνήθηκαν να εργαστούν εξαιτίας της πολύ μικρής αμοιβής. Χαρακτηριστική είναι η παρέμβαση του Οικονομικού Γραφείου της Βέρμαχτ για τα μεταλλεία του Βάβδου Χαλκιδικής (παράγουν μαγνησίτη), όπου οι μισθοί πενταπλασιάστηκαν. Κατά την κατοχή λειτουργούσαν τρία εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με λιγνίτη στη Θεσ-νίκη. Το χειμώνα του 1941-42 περισσότεροι από 120.000 χιλιάδες Θεσσαλονικείς τρέφονταν από συσσίτια. Ήταν το 50% του πληθυσμού της πόλης.

Στο 16^ο κεφάλαιο ο Φαίδωνας παρουσιάζει γεγονότα σχετικά με το θέμα της Μακεδονίας. Οι παρτιζάνοι του Τίτο εποφθαλμιούν τη Μακεδονία με επικεφαλή το στρατηγό Βουκμάνοβιτς. Με την ανοχή του ΚΚΕ δημιουργείται Βαλκανικό Στρατηγείο, με την προϋπόθεση της ισότιμης συμμετοχής Ελλήνων και Σέρβων, που όμως δεν τηρήθηκε στη συνέχεια. Στο τέλος του 1943 το ΚΚΕ συναίνεσε στη δημιουργία του Σλαβομακεδονικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΣΝΟΦ). Την ίδια περίοδο δημιουργείται εκ μέρους των Βουλγάρων η δική τους οργάνωση ΕΜΕΟ. Πριν το 1943 δεν υπάρχει κάποια ιστορική πηγή για την ύπαρξη Σλαβομακεδονικής Εθνότητας. Το ΚΚΕ άλλαξε θέση μετά το 1974: Δεν υπάρχει Σλαβική μειονότητα στην Ελλάδα. Υπάρχουν δίγλωσσοι με Ελληνική συνείδηση. Τα κηρύγματα της επανάστασης του Ίλιντεν του 1903 αποτελούν ιδεολογική βάση του σημερινού κόμματος ΕΜΕΟ-ΔΚΜΕΕ στη ΦΥΡΟΜ (σήμερα Βόρεια Μακεδονία). Ένας από τους αγωνιστές αυτής της επανάστασης ήταν και ο Γκότσε Ντέλτσεφ, Βουλγαρικής καταγωγής. Γεννήθηκε στο Κιλκίς το 1872 και σκοτώθηκε σε μάχη με τους Τούρκους στη Μπάνιτσα (περιοχή Ορεινής) των Σερρών το 1903. Σήμερα είναι κοινός εθνικός ήρωας στη βόρεια Μακεδονία και στη Βουλγαρία, όπου πόλεις πήραν το όνομά του (Delchevo και Gotse Delchev, αντίστοιχα). Στο τέλος του 16^ου κεφαλαίου ο Φαίδωνας σημειώνει: «Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η διέξοδος στο Αιγαίο είναι όνειρο όλων των Νοτιοσλάβων και των Βουλγάρων και όχι μόνο των Σλαβομακεδόνων».

Το βιβλίο αποτελείται από 257 σελίδες και το περιεχόμενό του κατανέμεται σε 25 κεφάλαια. Ακολουθούν 85 σελίδες με επιλεγμένες φωτογραφίες που συνοδεύονται από πολύ κατατοπιστικές επεξηγήσεις.

Ανανίας Τσιραμπίδης, Ομότιμος Καθηγητής ΑΠΘ, Μέλος του ΔΣ του ΙΑΠΕ

Αργύρη Μαλτσίδη, τ. Δημοτικού Συμβούλου Θεσσαλονίκης

Εκφράζει την απορία του ο Αργύρης Μαλτσίδης, αν ήταν τυχαία η επίσκεψη του Βότση στη Θεσσαλονίκη περίπου 5 μήνες πριν το θάνατό του στο Παρίσι (Σεπτ. 1931) από σοβαρή ασθένεια. Τόσο ο ίδιος ο συγγραφέας, αλλά και όλοι εμείς, εκτιμούμε, πως το μεγάλο κατόρθωμά του τον συνέδεσε γερά με τη Θεσσαλονίκη. Ίσως τη λάτρευε σαν δεύτερη γενέτειρά του.

Το 1934 δόθηκε στον τότε ονομαζόμενο συνοικισμό Στυλιανού Γονατά στα ανατολικά της Θεσσαλονίκης το όνομα «ΒΟΤΣΗΣ» προς τιμή του ένδοξου υποναυάρχου Νικολάου Βότση που κατάφερε να βυθίσει την τουρκική ναυαρχίδα Φετχί Μπουλέντ (Ένδοξη Κατάκτηση) στο λιμάνι της Θεσ/νίκης κατά τον αγώνα απελευθέρωσης της Μακεδονίας τον Οκτώβριο του 1912.

Σ’ αυτόν τον ναυτικό ήρωα αναφέρεται το πόνημα του αγαπητού φίλου Αργύρη Μαλτσίδη το οποίο περιέχει πολύ σημαντικές πληροφορίες σχετικές με την πρόσφατη ιστορία της Θεσσαλονίκης. Γι’ αυτό δεν πρέπει να λείψει από κανένα σπίτι Θεσσαλονικιού.

Το βιβλίο είναι πολύ καλαίσθητο, δερματόδετο και έχει 102 σελίδες. Στα 21 κεφάλαια και στο παράρτημα περιλαμβάνονται:

• 48 φωτογραφίες και 10 δημοσιεύματα εφημερίδων.
• Ένας ναυτικός χάρτης της διαδρομής εισόδου-εξόδου του τορπιλοβόλου 11 στον Θερμαϊκό Κόλπο τη νύχτα της 18^ης Οκτωβρίου 1912.
• Κατάλογος των 25 ανδρών του πληρώματος και των δύο πλοηγών.
• Tα μαρμάρινα μνημεία του Ναυάρχου στη Θεσσαλονίκη (Λευκός Πύργος), στο Ναυτικό Μουσείο Λιτοχώρου, στη γενέτειρά του Ύδρα και στον οικογενειακό τάφο του στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών.
• Λεπτομέρειες της παραίτησής του από τη θέση του Ύπατου Αρμοστή της Ελλάδος στην Κωνσταντινούπολη.
• Πολύτιμες πληροφορίες για το τουρκικό φρούριο του Μεγάλου Καραμπουρνού.
• Στο επίμετρο του βιβλίου παρουσιάζονται οι στίχοι κλέφτικου τραγουδιού για τον Ναύαρχο Βότση και η φωτογραφία του δίσκου με τους συντελεστές του.
• Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί 10 βιβλιογραφικές αναφορές, καθώς και άλλες πηγές όπως εφημερίδες, αρχεία και το διαδίκτυο.

Κύριε Μπακογλίδη, αγαπητέ Δήμαρχε Καλαμαριάς,Οι κάτοικοι του Συνοικισμού ανυπομονούν να δουν το πάρκο με το μνημείο του Βότση που υποσχεθήκατε πριν δύο χρόνια. Επιθυμούμε κι εμείς με τους μαθητές των σχολείων μας να τον τιμούμε κάθε χρόνο. Μην καθυστερείτε άλλο το έργο.Σήμερα που λείπουν οι ήρωες/πρότυπα στην πατρίδα μας ο Ναύαρχος Βότσης προσφέρεται ως ιδανικό παράδειγμα τέτοιου άνδρα. Είμαστε όμως έτοιμοι κι εμείς να παλέψουμε, να τολμήσουμε, να μην απογοητευτούμε;

Σας ευχαριστώ.

Ανανίας Τσιραμπίδης, Ομότιμος Καθηγητής ΑΠΘ, Μέλος του ΔΣ του ΙΑΠΕ

Στην Πατρίδα ήτανε αλλιώς
Γεωργίου Μάνου, Γεωπόνου, συνταξιούχου τραπεζικού

Όσοι έζησαν κοντά στους πρόσφυγες, γνωρίζουν πολύ καλά ότι αυτοί οι άστεγοι, οι ρακένδυτοι, οι νηστικοί και ξυπόλυτοι, δεν στάθηκαν απλά όρθιοι. Με την πίστη τους, τη δύναμη της ψυχής τους, τον πολιτισμό και την εργατικότητά τους, πάλεψαν, πρόκοψαν και διακρίθηκαν. Πολέμησαν τα στοιχεία της φύσης και τη φτώχεια και νίκησαν. Σε όλες τις μάχες βγήκαν νικητές. Ένα μονάχα δεν μπόρεσαν να νικήσουν. Τη νοσταλγία για «την Πατρίδα», που σαν το σαράκι τους έτρωγε τα σωθικά. Μοναδική τους παρηγοριά, η θύμηση. Οι περισσότερες συζητήσεις τους, στο χωράφι ή στα νυχτέρια, είχαν ως επίκεντρο την Πατρίδα. Ήθελαν να τα πουν και να τα ξαναπούν, θαρρώντας πως γυρίζουνε τον χρόνο πίσω, πως τα ξαναζούν. Σιγά σιγά, όμως, οι πρόσφυγες της πρώτης γενιάς άρχισαν ένας ένας να φεύγουν. Μα δεν έφευγαν μόνοι τους. Έπαιρναν μαζί τους στη λησμονιά, την ιστορία τους, τη γλώσσα τους, τον πολιτισμό τους.

Η αίσθηση του μεγάλου κενού που άφηναν φεύγοντας, με ώθησε να καταγράψω τη ζωή τους «στην Πατρίδα». Ξεκίνησα από τα ακούσματα, που είχα από παιδί. Στη συνέχεια με ένα κασετόφωνο συγκέντρωσα ζωντανές μαρτυρίες. Έψαξα και σε εφημερίδες, περιοδικά και ιστορικά βοηθήματα. Από το υλικό που συγκέντρωσα, προέκυψαν δύο βιβλία, δύο διαφορετικές ιστορίες προσφυγιάς. Ο τίτλος του πρώτου «ΧΡΟΝΟΙ ΔΙΣΕΚΤΟΙ ΚΑΙ ΜΗΝΕΣ ΟΡΓΙΣΜΕΝΟΙ» είναι παρμένος από το τραγούδι του Νεκρού Αδερφού, ενώ ο τίτλος του δεύτερου «ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ ΗΤΑΝΕ ΑΛΛΙΩΣ. ΜΝΗΜΕΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ 1870-1924» είναι η τελευταία φράση όλων των αφηγήσεων των προσφύγων: «στην Πατρίδα ούλα ήτανε αλλιώς».

Και τα δύο βιβλία είναι γραμμένα στη ντοπιολαλιά που μιλούσαν οι Έλληνες της Ανατολής και ειδικότερα στα περίχωρα της Κωνσταντινούπολης, με όλες τις παύσεις, τους ήχους και το ρυθμό της προφορικότητας εκείνης της εποχής. Προτίμησα

συνειδητά αυτή τη γλώσσα, γιατί η γλώσσα εκτός από μέσον επικοινωνίας και έκφρασης είναι και στοιχείο του πολιτισμού και ταυτότητας ενός λαού.

Τα βιβλία δεν είναι ιστορικά, με την τυπική έννοια. Τα ιστορικά γεγονότα στα οποία αναφέρονται προκύπτουν μέσα από την αφήγηση των ίδιων των πρωταγωνιστών, ως βιωματικά τους στοιχεία. Τα ζουν οι ίδιοι, τα διηγούνται, και τα μαθαίνουμε κι εμείς. Δεν είναι, όμως, ούτε μυθιστορήματα, γιατί στηρίζονται σε γεγονότα αληθινά και πρόσωπα υπαρκτά. Γι’ αυτό τα έχω ονομάσει ιστορικά αφηγήματα.

Οι ήρωές μου δεν μιλούν μόνο για γεγονότα ιστορικά. Μιλούν και για τη ζωή τους και την καθημερινότητά τους. Γεννιούνται, μεγαλώνουν, δουλεύουν, ερωτεύονται, παντρεύονται, γιορτάζουν, τραγουδούν, χορεύουν, λυπούνται. Μέσα από τις αφηγήσεις τους μαθαίνουμε για τη γλώσσα τους, τα ήθη και έθιμά τους, τα τραγούδια και τους χορούς τους, το ντύσιμό τους, τα πανηγύρια τους, τους γάμους (τις χαρές) τους, τα βαφτίσια τους, τα νυχτέρια τους, τις καθημερινές τους ασχολίες, τις μεταξύ τους σχέσεις αλλά και με τους Τούρκους, για το αυτοδιοίκητο των κοινοτήτων, για τον πολύ σημαντικό ρόλο της εκκλησίας και κυρίως του απλού παπά του χωριού, μαθαίνουμε για την Πόλη, τη Σμύρνη και άλλες πολιτείες, και για τους θρύλους της εποχής (Αγιά-Σοφιά κ.λπ.).

Τέλος, μέσα από τις σελίδες των βιβλίων, αναδεικνύεται ότι ο αφανισμός των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, δεν ήταν ένα τυχαίο γεγονός, αλλά το αποτέλεσμα ενός καλά μελετημένου τουρκικού σχεδίου, που με το σύνθημα «Η Τουρκία στους Τούρκους», αποσκοπούσε στην εξαφάνιση των χριστιανών με κάθε τρόπο, και στη δημιουργία ενός αμιγούς τουρκικού κράτους. Η εφαρμογή του ξεκίνησε την άνοιξη του 1914 στην Ανατολική Θράκη και στη συνέχεια επεκτάθηκε στη Μικρά Ασία και τον Πόντο.

«Θεσσαλονίκη, πρωτεύουσα των προσφύγων». Οι  πρόσφυγες στην πόλη από το 1912 μέχρι σήμερα.                

1^ο  Επιστημονικό Συνέδριο

 Στη διάρκεια του 20^ου αιώνα η Θεσσαλονίκη, εξαιτίας της γεωγραφικής της θέσης και άλλων παραμέτρων, υποδέχθηκε εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες, κυρίως ελληνικής καταγωγής και συνείδησης. To 2012, η Θεσσαλονίκη γιόρτασε και τίμησε την επέτειο των 100 χρόνων από την Απελευθέρωσή της και ταυτόχρονα αποτίμησε την πορεία της στη διάρκεια ενός αιώνα. Οι προσφυγικοί πληθυσμοί από τη Μικρά Ασία, τα Βαλκάνια και τις χώρες της τέως Σοβιετικής Ένωσης αποτελούν μια από τις βασικότερες συνισταμένες της ταυτότητάς της, ως πόλης του ελληνικού κράτους.

Στο πλαίσιο του εορτασμού για την επέτειο Απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης (1912-2012), ο Δήμος Καλαμαριάς και το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού του Δήμου Καλαμαριάς- διοργάνωσαν συνέδριο με θέμα: «Θεσσαλονίκη, πρωτεύουσα των προσφύγων». Οι  πρόσφυγες στην πόλη από το 1912 μέχρι σήμερα.

Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε το τριήμερο 23, 24, 25 Νοεμβρίου 2012 στο Δημοτικό Θέατρο Καλαμαριάς «Μελίνα Μερκούρη». Συμμετείχαν 57 επιστήμονες από πανεπιστημιακά ιδρύματα και ερευνητικά κέντρα της Ελλάδας και του εξωτερικού (Μ. Βρετανία, Γαλλία, Βέλγιο, ΗΠΑ, Τουρκία, Σερβία), διάφορων ειδικοτήτων όπως ιστορικοί, κοινωνικοί ανθρωπολόγοι, πολιτικοί επιστήμονες, φιλόλογοι, λαογράφοι, αρχιτέκτονες, πολεοδόμοι, οικονομολόγοι, νομικοί, κ.ά.

Στα πλαίσια των παράλληλων εκδηλώσεων προβλήθηκε το ντοκιμαντέρ «Twice a Stranger», συμπαραγωγή της ΝΕΤ και της ANEMON Productions. Επίσης, πραγματοποιήθηκε έκθεση φωτογραφιών και τοπογραφικών χαρτών με θέμα την εγκατάσταση των προσφύγων στη Θεσσαλονίκη, την περίοδο 1920 – 1930.

Το συνέδριο αποτέλεσε κορυφαίο πολιτιστικό και μορφωτικό επετειακό γεγονός για τη Μητροπολιτική Θεσσαλονίκη.

Στις 16 Ιουνίου 2011, στην πολιτιστική αίθουσα “Προποντίς” πραγματοποιήθηκε μουσικοχορευτική εκδήλωση με το συγκρότημα Ρεμπετάλικα.

Στις 12 Μαρτίου 2011, στην πολιτιστική αίθουσα “Προποντίς” πραγματοποιήθηκε εκδήλωση με θέμα “Τραγουδώντας το Σκίτσο”.

Στις 6 Ιανουαρίου 2011 στην πολιτιστική αίθουσα “Προποντίς” πραγματοποιήθηκε κοπή πίτας του Προοδευτικού Συλλόγου Αρετσούς – Δέρκων και βράβευση των κολυμβητών.

Το φωτογραφικό και ιστορικό αυτό λεύκωμα αποτελεί μια αξιέπαινη εργασία του Ανανία Τσιραμπίδη, καθηγητή του ΑΠΘ και δημοτικού συμβούλου Καλαμαριάς. Η διαχρονική καταγραφή της δημιουργίας του συνοικισμού από την Τουρκοκρατία μέχρι σήμερα, η λεπτομερής περιγραφή γεγονότων και τα προβλήματα που αντιμετώπισαν οι πρώτοι πρόσφυγες μετά την εγκατάστασή τους από την Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων, παρουσιάζονται με πολύ σαφήνεια. Η δημιουργία του πρώτου Δημοτικού Σχολείου (19^ο Θεσ-νίκης) και η κατασκευή των νεότερων Σχολείων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, ήταν αποτέλεσμα των ενεργειών των φτωχών βιοπαλαιστών του συνοικισμού. Ακόμη και η κατασκευή του πρώτου μικρού Ναού του Αγίου Παντελεήμονα υπήρξε έργο αυτών, αφού με προσωπική τους εργασία ολοκληρώθηκε σε διάστημα μόλις δέκα μηνών. 

Οι δραστηριότητες αυτής της ενορίας, που είναι η μεγαλύτερη του Δήμου Καλαμαριάς, είναι ποικίλες και πανελλήνιας εμβέλειας, όπως περιγράφονται στο λεύκωμα. Αξιοσημείωτη μπορεί να χαρακτηριστεί η καταγραφή της ιστορίας του ομώνυμου αθλητικού συλλόγου του συνοικισμού τον οποίο υπηρέτησε για 20 χρόνια ο συγγραφέας. Ο Ναύαρχος Βότσης υπήρξε κατά τη γερμανική κατοχή και μέχρι το 1960 μια πνευματική εστία, που με το θεατρικό του τμήμα και τα έργα που έπαιζαν οι ίδιοι πρόσφυγες, αλλά και τις μουσικές εκδηλώσεις που διοργανώνονταν τακτικά, ξεκούραζαν αυτούς και διασκέδαζαν τα παιδιά τους. Αυτή την περίοδο ο σύλλογος λειτουργούσε ως ένας μικρός Δήμος, αφού ενδιαφερόταν κυρίως για την κατασκευή σχολείων, εκκλησίας και άλλων κοινωφελών έργων όπως ασφαλτοστρώσεων, αποκομιδής απορριμμάτων, αποχετευτικών αγωγών κ.λπ. Τα τελευταία χρόνια, με τα ποικίλα και πολυάριθμα αθλητικά του τμήματα, ο σύλλογος συμβάλλει στην προστασία των μικρών παιδιών από πολλούς κινδύνους. Αυτή η προσφορά είναι εξαιρετικά σημαντική, γι’ αυτό και τονίζεται ιδιαίτερα σ’ αυτό το λεύκωμα.

Οι πληροφορίες συγκεντρώθηκαν κυρίως από προφορικές μαρτυρίες, δημοσιεύματα τοπικών εφημερίδων διάφορων εποχών, αλλά και τοπικών εντύπων, καθώς και διάφορες εκδόσεις ή εργασίες που αναφέρονται στη βιβλιογραφία. Όλα τα παραπάνω συμπληρώνονται όμως από τις προσωπικές εμπειρίες του, που μερικές φορές είναι σκόπιμα αναλυτικές, καθαρά για λόγους σύγκρισης με τη σημερινή εποχή. Δείχνουν την πορεία, τα ενδιαφέροντα και τις ανησυχίες των φτωχών προσφύγων του συνοικισμού, που με εργατικότητα, αλληλεγγύη και αγάπη για προσφορά, κατάφεραν να ριζώσουν και να δημιουργήσουν.

Στο λεύκωμα αυτό λοιπόν, πολλοί σημερινοί αλλά και παλαιοί συνοικιώτες θα βρουν στοιχεία και φωτογραφίες αγαπητών τους προσώπων που σήμερα δεν βρίσκονται στη ζωή. Η συμβολή μερικών από αυτούς στην ανάπτυξη του συνοικισμού με τη δημιουργία έργων υποδομής ή με τις πολιτιστικές τους παρεμβάσεις υπήρξε πολύ σημαντική.

Το λεύκωμα περιλαμβάνει πέντε κεφάλαια.

• Στο 1^ο περιγράφεται η δημιουργία του συνοικισμού από τις αρχές του περασμένου αιώνα και οι διάφορες ονοματοδοσίες του. Κατά τον 1^ο Παγκόσμιο Πόλεμο δημιουργήθηκε μονάδα των Συμμάχων μετά από απαλλοτρίωση χωραφιών των Πυλαιωτών. Ακολούθησε η εγκατάσταση των προσφύγων αρχικά από τον Καύκασο, στη συνέχεια από τον Πόντο, τη Μικρά Ασία, την Καππαδοκία και την Ανατ. Θράκη. Παράλληλα γινόταν εγκατάσταση και άλλων Ελλήνων από τη μέχρι το 1912 ελεύθερη Ελλάδα.
• Στο 2^ο περιγράφεται η ίδρυση του πρώτου Δημοτικού Σχολείου (19^ο Δ.Σ. Θεσ/νίκης) που κατά σειρά στεγάστηκε στο 16^ο Δ.Σ. περιοχής Ντεπό, την περίοδο της κατοχής στο εντευκτήριο του Εξωραϊστικού Συλλόγου Ναυάρχου Βότση, την περίοδο 1945-59 στην επιταγμένη κλινική Μπαγιατάκη και μετά στο νεόδμητο κτίριο που κατασκευάστηκε σε οικόπεδο αποκατάστασης προσφύγων στο κέντρο του Συνοικισμού. Ακολούθησε η δημιουργία και άλλων δημοτικών, νηπιαγωγείων και του 4^ου και 5^ου Γυμνασίου και Λυκείου.
• Στο 3^ο περιγράφεται η ίδρυση της ενορίας του Αγίου Παντελεήμονα μαζί με την κατασκευή του πρώτου μικρού Ναού, τις διαμάχες με το ΙΚΑ και την κατασκευή τελικά του σημερινού μεγαλοπρεπούς Ναού. Επίσης, καταγράφεται η ποικίλη διαχρονική δραστηριότητα της ενορίας.
• Στο 4^ο περιγράφεται η ίδρυση του Μορφωτικού Συλλόγου Στυλιανού Γονατά και στη συνέχεια του Εξωραϊστικού Συλλόγου Ναυάρχου Βότση (1933) με λεπτομερείς αναφορές στα διάφορα τμήματά του. Αξιοσημείωτη χαρακτηρίζεται η δράση του μουσικοθεατρικού τμήματος την περίοδο της κατοχής, αλλά και μετά από αυτήν μέχρι το 1960.
• Στο 5^ο παρουσιάζονται Βοτσιώτες και Βοτσιώτισσες που συνέβαλαν ουσιαστικά στην ανάπτυξη του Συνοικισμού.

Στις 270 σελίδες του λευκώματος περιλαμβάνονται 278 φωτογραφίες, 53 έγγραφα/ σχεδιαγράμματα/χάρτες και 31 δημοσιεύματα εφημερίδων.