Το Εθνικό Ίδρυμα Προστασίας Απόρων Παίδων Μακεδονίας «Ο Αριστοτέλης» υπήρξε, για περισσότερο από 50 χρόνια, μια κοιτίδα στοργής και περίθαλψης για παιδιά που βρέθηκαν ορφανά ή άπορα στα μεσοπολεμικά και μεταπολεμικά χρόνια. 

Μέσα από κείμενα και φωτογραφίες ο αναγνώστης μπορεί να πάρει πληροφορίες για τη δράση και τις δραστηριότητες του Ιδρύματος. Στη μεγάλη του διαδρομή από το 1926 έως το 1983, το Ίδρυμα με τις πολλές επωνυμίες, καθιερωμένο όμως στη μνήμη και στην ψυχή των Καλαμαριωτών ως «Αριστοτέλης», ανέδειξε καταξιωμένους στον χώρο τους επαγγελματίες και κυρίως πολίτες χρήσιμους στο κοινωνικό σύνολο.

Σκοπός του φωτογραφικού – ιστορικού λευκώματος είναι να αναδείξει την ιστορία της Καλαμαριάς, όχι ως τμήμα της ευρύτερης περιοχής Θεσσαλονίκης αλλά κυρίως ως περιοχής με δική της ταυτότητα. 

Η μορφή και το περιεχόμενο, επιδιώκουν να παρουσιάσουν την ιστορία της πόλης όχι τόσο από αναλυτικά κείμενα, αλλά από τον συνδυασμό διάφορων ιστορικών πηγών. Από έγγραφα, φωτογραφίες και δημοσιεύματα του τύπου της εποχής εκείνης, καθώς και από προφορικές μαρτυρίες. Έτσι, η Καλαμαριά «μιλάει μόνη της».

Μέσα από τις προφορικές μαρτυρίες και την προσωπική γλώσσα των παλιών Καλαμαριωτών, αναδεικνύεται πιο καθαρά το πώς έβλεπαν οι πρόσφυγες τον νέο τόπο και πώς βίωναν τις εμπειρίες τους. Από την άλλη, οι φωτογραφίες δίνουν την εικόνα του χώρου και των ανθρώπων, τα έγγραφα παρουσιάζουν την επίσημη πλευρά των γεγονότων, ενώ ο τύπος προσθέτει ένα «τρίτο μάτι» σε όλα αυτά.

Τον Σεπτέμβριο του 1995, με αφορμή τη συμπλήρωση 40 χρόνων από τις καταστροφές και τις βιαιότητες εναντίον των Ελλήνων στην Κωνσταντινούπολη, το Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού διοργάνωσε διημερίδα (στις 11 και 12 Νοεμβρίου). 

Στόχος της ήταν η πολύπλευρη μελέτη και παρουσίαση του θέματος: «Ο Ελληνισμός στην Κωνσταντινούπολη, την Ίμβρο και την Τένεδο, στο διάστημα 1923 – 1995». Η παρούσα έκδοση αποτελεί τα πρακτικά της διημερίδας αυτής.